Bộ trưởng Nội vụ Australia khẳng định việc thành lập một đội Border Force gồm 100 người để xử lý khoảng 77.000 người đang quá hạn visa sẽ không dẫn đến những cuộc truy quét người nhập cư kiểu ICE như tại Mỹ.
Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke giải thích tại một bài phát biểu ở National Press Club hôm qua rằng hàng chục nghìn người đã ở lại Australia sau khi visa hết hạn, một phần vì họ không bị tạm giữ. Điều này khiến họ có ít động lực để tự nguyện rời khỏi Australia.
Trong nỗ lực khuyến khích những người này tự rời đi, chính phủ sẽ thành lập 250 giường lưu trú dành cho người quá hạn visa bị tạm giữ để chờ trục xuất, đồng thời xem xét liệu có thể chuyển đổi mục đích sử dụng một số cơ sở, chẳng hạn như cơ sở cách ly y tế cũ ở Melbourne, thành các trung tâm tạm giữ người nhập cư hay không.
Ông Burke cho rằng khi phải lựa chọn giữa việc bị tạm giữ và tự nguyện rời Australia, phần lớn những người quá hạn visa sẽ lựa chọn rời đi.
“Trước năm 2015, Australia từng có một quy trình xử lý thường lệ đối với những người quá hạn visa. Khi một người ở quá thời hạn visa, chúng tôi sẽ đưa họ vào các trung tâm tạm giữ… và chỉ trong vài tuần, họ sẽ tự thu xếp chuyến bay và rời đi”, ông Burke nói.
“Điều đó không chỉ tác động đến chính những người này, mà còn tạo ra một tác động về mặt hành vi đối với nhiều người khác đang quá hạn visa. Họ sẽ nghĩ: ‘Ừ, tốt hơn hết là mình lên máy bay và rời đi.’”
“Về cơ bản, những gì chúng tôi đang quay trở lại là đảm bảo rằng nếu bạn quá hạn visa, bạn không thể nói rằng: ‘Sẽ chẳng có hậu quả gì cả, họ làm sao có thể bắt mình rời đi được.’”
“Đây không phải kiểu hoạt động mà một số người đã nhìn thấy trên truyền hình đang diễn ra ở những quốc gia khác.”
Tranh cãi về việc có giống ICE của Mỹ hay không
Bất chấp những đảm bảo của ông Burke, đảng Greens nhanh chóng chỉ trích việc chính phủ mở rộng hệ thống tạm giữ người nhập cư, cho rằng đây là sự “hâm nóng” các chính sách nhập cư từng được áp dụng dưới thời cựu Thủ tướng Tony Abbott.
Thượng nghị sĩ Greens David Shoebridge nói:
“Các nhà tù nhập cư mới của Labor sẽ được vận hành bởi chính tập đoàn nhà tù tư nhân của Mỹ mang tiếng bóc lột, vốn đang bị cáo buộc xâm phạm quyền của người bị tạm giữ trong hệ thống tạm giữ người nhập cư tại đây.”
Ông nói thêm:
“Nếu Bộ trưởng không muốn những chính sách này bị so sánh với ICE, ông ấy không nên hành xử giống ICE.”
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nới lỏng các yêu cầu đối với những người muốn gia nhập Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE), tăng ngân sách cho cơ quan này, mở rộng mạng lưới các trung tâm tạm giữ và chuyển sang những biện pháp mạnh tay hơn để bắt giữ người nhập cư.
Trong đó có việc dỡ bỏ một số hạn chế đối với hoạt động thực thi pháp luật tại trường học, nhà thờ và các tòa án.
Những thay đổi này đã làm dấy lên các lo ngại về nhân quyền, những cáo buộc về việc ICE lập hồ sơ hoặc nhắm mục tiêu dựa trên chủng tộc, cũng như các vụ nổ súng gây tử vong liên quan đến nhân viên ICE thu hút sự chú ý lớn của dư luận.
Chuyên gia cho rằng đây không phải hoạt động kiểu ICE
Giám đốc điều hành Migration Institute of Australia, ông Peter van Vliet, cho rằng việc tăng nguồn lực cho Border Force để tạm giữ những người quá hạn visa không đồng nghĩa với việc Australia sẽ áp dụng các biện pháp kiểu ICE.
“Tôi nghĩ đó là một sự phóng đại hoàn toàn về những gì đang được lên kế hoạch”, ông van Vliet nói.
“Chúng ta từng có cơ chế này trước năm 2015. Đó là một cách tiếp cận khá mềm… được thực hiện khá có chọn lọc và không gây tranh cãi.”
“Chỉ là cơ chế đó về cơ bản đã bị dừng lại.”
Các trung tâm tạm giữ bị lấp đầy sau chính sách hủy visa bắt buộc đối với người phạm tội
Ông van Vliet cho biết kể từ năm 2015, các trung tâm tạm giữ người nhập cư đã mất khả năng tiếp nhận những người quá hạn visa, sau khi chính phủ cựu Thủ tướng Tony Abbott thông qua các luật buộc phải hủy visa của một số người phạm tội.
Những người thuộc nhóm này tiếp tục chiếm chỗ trong các trung tâm tạm giữ của Australia khi họ tiến hành kháng cáo quyết định trục xuất và trải qua các quy trình pháp lý, vốn đôi khi có thể kéo dài nhiều năm.
Sự thay đổi trong cách sử dụng các trung tâm tạm giữ cũng hạn chế khả năng tạm giữ những người “không phải tội phạm” nhưng đang ở Australia không có tình trạng cư trú hợp pháp, vì việc giữ họ trong cùng các cơ sở với những người từng phạm tội bạo lực tạo ra rủi ro về an toàn.
Ông van Vliet nói:
“Điều đó đã khiến các trung tâm tạm giữ ở Australia đầy những người đã bị kết án về một tội danh, chấp hành xong án tù rồi được thả, và toàn bộ tính chất của hoạt động tạm giữ người nhập cư đã thay đổi. Đơn giản là không còn giường cho những người quá hạn visa.”
“Chính phủ đã không dành quá nhiều sự chú ý cho nhóm người quá hạn visa này cho đến hôm nay.”
Theo báo cáo mới nhất của Bộ Nội vụ Australia về xu hướng di trú, trong năm tài chính 2024–25 có 6.646 người rời khỏi Australia trong nhóm này. Khoảng một nửa là những người tự nguyện trở về, trong khi một nửa còn lại bị trục xuất sau khi bị tạm giữ.
Hơn một phần ba trong số họ từng đến Australia bằng visa du lịch, trong khi khoảng 20% đến bằng visa du học.
Số người quá hạn visa cũng tăng dần kể từ năm 2016, từ khoảng 64.000 người lên hơn 77.000 người hiện nay.
Ông Burke cho biết việc bổ sung nhân sự thực thi di trú và xây dựng các cơ sở riêng dành cho người quá hạn visa sẽ khôi phục khả năng tạm giữ nhóm người này, qua đó cuối cùng khuyến khích những người khác tự rời Australia.
Có thể giúp thêm 5.000–10.000 người rời Australia mỗi năm
Cựu Thứ trưởng Bộ Di trú Abul Rizvi nghi ngờ rằng với những thông báo được đưa ra lần này, chính phủ có thể xử lý và đưa toàn bộ 77.000 người quá hạn visa rời khỏi Australia.
Tuy nhiên, ông cho rằng những thay đổi này có thể giúp Australia trục xuất hoặc thúc đẩy thêm khoảng 5.000–10.000 người rời đi mỗi năm.
Ông cũng cho rằng những thay đổi này là hợp lý, đồng thời nhận định việc hoạt động kiểm soát tuân thủ visa suy giảm sau năm 2015 là “một sai lầm”.
“Quay trở lại chính sách từng tồn tại trước năm 2015 là một điều tốt”, ông Rizvi nói.
Ông cho biết thêm rằng các hoạt động trước năm 2015 không được tiến hành theo kiểu ICE, khi các nhân viên thực thi thường đến trong “áo sơ mi trắng, đeo cà vạt, bảng tên và không mang súng”.
Họ chỉ được phép vào nơi làm việc nếu được mời hoặc có lệnh khám xét.
“Đó là một hoạt động rất khác so với những gì chúng ta đang thấy ở Mỹ”, ông nói.
“Không phải những nhóm người lái xe bán tải đi truy bắt người”
Ông van Vliet cũng cho biết ông tin rằng hoạt động thực thi sẽ không biến thành cảnh “những nhóm đàn ông đi trên những chiếc xe bốn bánh truy đuổi những người chỉ vì họ trông có vẻ khác biệt”.
Ông mô tả cách tiếp cận có thể sẽ diễn ra như sau:
“Sẽ là ba hoặc bốn nhân viên đến gặp một người và nói: ‘Visa của anh/chị đã hết hạn. Anh/chị cần tự thu xếp để về nước, nếu không chúng tôi sẽ tạm giữ anh/chị.’ Đó là một cách tiếp cận tương đối mềm.”
“Nó hoàn toàn không giống một số ví dụ mang tính lạm dụng mà chúng ta đã chứng kiến ở các quốc gia khác, nơi người ta bị lôi đi khỏi đường phố…”
Ông nhấn mạnh:
“Miễn là quyền con người được tôn trọng thì điều đó là hoàn toàn hợp lý.”
Theo ông van Vliet, việc khôi phục một hệ thống kiểm soát tuân thủ đối với những người quá hạn visa, những người không có yêu cầu được bảo vệ, không gặp nguy hiểm nếu trở về quê hương và đơn giản là đã ở quá thời hạn visa, là một biện pháp hợp lý để thúc đẩy họ trở về nước.
“Hoàn toàn hợp lý khi có một chút ‘cây gậy’ để thúc đẩy họ rời đi.”
Lo ngại người lao động bị bóc lột sẽ không dám lên tiếng
Trong một tuyên bố, Human Rights Law Centre cho rằng những thay đổi này có thể khiến những người lao động dễ bị bóc lột gặp bất lợi, bởi người lao động không có tình trạng cư trú hợp pháp có thể sẽ ít dám lên tiếng hoặc tố cáo chủ lao động hơn.
Giám đốc pháp lý Sanmati Verma nói:
“Những người di cư không có giấy tờ và bị bóc lột tại nơi làm việc cần được bảo vệ để họ có thể hành động chống lại người sử dụng lao động.”
“Thay vì mở rộng một cách không cần thiết mạng lưới tạm giữ người nhập cư mang tính trừng phạt, chính phủ Albanese nên đầu tư vào các biện pháp bảo vệ người lao động nhập cư, nhằm đảm bảo tất cả người lao động đều được an toàn và được đối xử với phẩm giá.”
